Een andere manier om naar bezuinigingen te kijken

De bezuinigingen vliegen ons om de oren op het moment. Er wordt bezuinigd op zorg, op reintegratie en sociale werkvoorzieningen, op kinderopvang. Veel van de bezuinigingen treffen kwetsbare burgers. Wat mij betreft is het argument dat je de meest kwetsbaren in de samenleving moet ontzien een valide argument. Als er bezuinigd mag worden, dan bij de mensen en de bedrijven die het kunnen opbrengen. Zolang de hypotheekrente-aftrek ongemoeid wordt gelaten is er alle reden om alle bezuinigingen die de economisch minder bedeelden treffen rigoreus van de hand te wijzen.
Naast dit argument van eerlijk delen, solidariteit en medemenselijkheid kun je ook naar de bezuinigingen kijken vanuit een mensenrechtenperspectief.
In tal van internationale verdragen zijn de rechten van de mens vastgelegd, waaronder een groot aantal sociale rechten. Het recht op toegankelijke gezondheidszorg om maar eens wat te noemen; het recht op een dak boven je hoofd; het verbod van discriminatie en de bijbehorende plicht om de positie van vrouwen te verbeteren,....
Veel van de nu aangekondigde bezuinigingen hebben effecten die deze mensenrechten raken. Bijvoorbeeld: het wegbezuinigen van tolken in de gezondheidszorg zal de toegankelijkheid van de zorg verminderen voor iedereen die het Nederlands onvoldoende machtig is. Voor vrouwen die te maken hebben gehad met seksueel geweld, of die bij de dokter komen voor iets op het gebied van de seksuele en reproductieve gezondheid zal dit in nog sterkere mate gelden: dat zijn niet de onderwerpen waarbij je je twaalfjarige zoon laat vertalen.
Nederland is er altijd als de kippen bij om andere landen op hun mensenrechtenverplichtingen te wijzen. Maar ook Nederland is aan deze verdragsverplichtingen gebonden. Dat betekent dat de regering de gevolgen van het gevoerde beleid op deze mensenrechten in kaart zal moeten brengen; en in de besluitvorming zal moeten betrekken. Dat geldt voor al het beleid; ook voor bezuinigingen.
Goede voorbeelden hiervoor zijn er; zo heeft de gemeente Coventry in Engeland een human rights and equality impact assessment laten uitvoeren naar de public budget cuts (zie hier).

Mensenrechten zijn er niet voor de sier. Er is alle reden voor een mensenrechteneffectrapportage op de bezuinigingsplannen van de regering.

Abortus in Nepal

Vanochtend in de AWID-newsletter mijn mailbox het volgende bericht: "Nepal government directed to make abortion accessible"
Het trok mijn aandacht omdat ik in juni in Nepal ben geweest (zie blog, blog en blog. Ik had toen uit de bibliotheek een boekje uit de landenreeks gehaald: Nepal : mensen, politiek, economie, cultuur, milieu. Het was een boekje uit 2001 dacht ik. Daarin stond vermeld dat in Nepal veel tienermeisjes jarenlang (tot levenslang aan toe meen ik me te herinneren) in de gevangenis zaten omdat ze een illegale abortus hadden laten uitvoeren. Gelukkig leerde ik in aangekomen in Nepal dat abortus inmiddels legaal was geworden, in ieder geval officieel. Zo erg als in het boekje was het in ieder geval niet meer, maar een veilige abortus was nog lang niet voor alle vrouwen (en meisjes) binnen bereik gekomen. Onder andere omdat artsen en ziekenhuizen het niet willen doen (of alleen voor veel geld), of omdat de (schoon)familie weigert in te stemmen. Het recht bestond op papier, maar voor veel vrouwen bleef het daarbij.

Een moedige vrouw heeft vervolgens samen met een aantal organisaties een proces gevoerd. In mei 2009 oordeelde het Supreme Court van Nepal dat de regering er voor moet zorgen dat abortus (ook) daadwerkelijk toegankelijk wordt voor arme vrouwen en voor vrouwen op het platteland. Een mooie uitspraak, die bevestigt dat het bij (mensen)rechten om meer gaat dan dat je het op papier allemaal goed regelt: mensen moeten ook in de praktijk gebruik kunnen maken van hun rechten.
Nu is het natuurlijk de vraag of de regering -die het vooral druk heeft met interne politieke twisten en aan regeren nauwelijks toekomt - ook uitvoering gaat geven aan de uitspraak van het hooggerechtshof, maar de eerste stap is gezet, en meer procedures zullen volgen, lijkt me.

Bij het lezen van dit soort berichten weet ik weer waarvoor ik mij als jurist inzet voor vrouwenrechten. Het maakt voor mij duidelijk dat je met de inzet van het recht en het rechtssysteem stappen kunt zetten om de positie van mensen - in mijn geval veelal vrouwen - daadwerkelijk te verbeteren.
Ook laten dit soort uitspraken zien dat een rechtenbenadering de mogelijkheid biedt, nee zelfs de verplichting in zich draagt, om uit te stijgen boven religieus-morele opvattingen die de politiek in veel landen momenteel beheersen. Een goed voorbeeld daarvan is de recente uitspraak van het Supreme Court in India over homoseksualiteit. Ik schreef daarover toen dat veel westerse landen nog wat van die uitspraak kunnen leren. En dat geldt zeker ook voor deze Nepalese uitspraak over abortus.

morele verontwaardiging en fundamentele mensenrechten

Moral indignation, howsoever strong, is not a valid basis for overriding individuals's fundamental rights of dignity and privacy.In our scheme of things, constitutional morality must outweigh the argument of public morality, even if it be the majoritarian view.

Zo is het maar net.
Met onder meer deze overweging heeft het gerechtshof van Delhi bepaald dat strafbepalingen die seksuele contacten tussen meerderjarigen die met wederzijds goedvinden in de privesfeer plaats hebben, strafbaar stellen in strijd zijn met de grondwet. Homoseksuele contacten wel te verstaan.

Een mooie uitspraak. Laat het een leidraad zijn voor vele andere (constitutionele) rechtbanken over de hele wereld.

Maar de algemene zin over morele verontwaardiging in relatie tot fundamentele mensenrechten verdient het zeker ook om te worden ingelijst. Veel (westerse) politici mogen hem wat mij betreft boven hun bed hangen. Zij kunnen er nog wat van leren.